حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

574

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

ديكر از سادات حسينيّه ، [ و ] از سادات رضآئيّه ، از فرزندان موسى بن محمّد بن علىّ بن موسى الرّضا عليهم السّلم ، صاحب رضآئيّه [ است ] : أبو على ، الحسين « 1 » بن محمّد بن نصر بن سالم « 2 » ، كويد ، كه :

--> القبور الواقعة في بلدة قم ) كه احتمالا مقصود همين تاريخ قم است روايت كرده است ، ليكن اين روايت را به امام صادق عليه السلام نسبت نداده است بلكه فرموده : ( و روي . . . ) . ( 1 ) . ضبط اين نام را مصنّف تاريخ قم يك بار ( حسين ) و يك بار ( حسن ) آورده است ، كه با توجه به كنيهء ( أبو على ) كه معمولا در عرب افرادى كه نام آنها حسين است را أبو على مىگويند ، ضبط حسين بايد صحيح باشد . ( 2 ) . در هيچ يك از منابع موجود بطور مستقل يادى از او و پدرانش نشده است ، تنها شيخ آقا بزرگ تهرانى در ( طبقات اعلام الشيعة : ق 4 ص 119 ) از شخصى با نام الحسين بن محمد بن الحسن بن نصر ( مصر خ ل ) الحلوانى ، صاحب كتاب نهج الحياة ياد مىكند ، كه نام او را از ميان سند روايتى در باب 140 كتاب اليقين نوشته سيد بن طاووس استخراج نموده است ، و سيد اين روايت را از نسخه‌اى كه تاريخ كتابت آن سال 375 هجرى ، و مىتواند در زمان حيات كاتب و به خط او بوده نقل كرده است . آنگاه علامه تهرانى احتمال داده است كه تاريخ كتابت نسخه بايد 485 ه بوده باشد ، سپس او را همان نويسنده كتاب ( نزهة الناظر ) دانسته است ، كه از أبو القاسم فرزند شيخ مفيد معاصر أبو ليلى جعفرى - خليفه شيخ مفيد و متوفاى 463 - روايت مىكند . اما اتان گلبرك در « كتابخانه ابن طاووس ص 467 » نيز ضمن نقل گفته‌هاى شيخ آقا بزرگ تهرانى ، همراه با ضبطهاى متفاوت نام حلوانى ، او را از اعلام قرن پنجم ، و زنده در سال 481 ه دانسته است ، و محمد حسين جلالى در ( فهرست التراث : ج 2 / ص 493 ) بار ديگر تمامى گفتار علامه تهرانى را درباره حلوانى تكرار نموده است . با توجه به آنچه گذشت آشكار است كه فردى كه مصنف تاريخ قم در سال 378 هجرى چند بار ( دو بار به تصريح ، و بقيه موارد بدون ذكر نام ) از او درباره نسب علويان قم به طور مستقيم روايت مىكند ، نمىتواند حسين بن محمد حلوانى باشد ، كه علامه تهرانى او را از اعلام قرن پنجم ، و زنده در سال 481 ه دانسته است . مصنّف تاريخ قم سه بار نام او را آورده است ، دربار نخست نام او را بطور كامل آورده ، و در بار دوم أبو على بن نصر بن سالم ، و در بار سوم أبو على بن الحسن بن نصر ضبط كرده است ، و در پايان فصل متعلق به ( سادات حسينيّة ) مىگويد كه أبو على بن نصر بن سالم ، نائب أبو الحسن موسى بن احمد بن محمد بن موسى مبرقع ( كه نقابت علويان در قم را داشت ) بود ، و در سال 372